ابو القاسم سلطانى

364

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

Code - 1810 شيرخشت Cotoneaster nummularioides Pojark درختى است كوچك به ارتفاع 3 متر با شاخه‌هاى ارغوانى تيره كه كاملا به درخت قبلى شباهت دارد با اين تفاوت كه برگ‌ها كوتاه‌تر به درازاى حد اكثر 12 ميلىمتر ، چرمى با كناره خميده و محل رويش آن منجيل ، كوه تالژو ، وار ، پسان رضائيه ، كوه سهند ، اسبرخان ، دره لورا ، فشند ، عمارلو ، فيروزكوه ، دامنه دماوند و قزوين مىباشد . تاريخچه و موارد مصرف مان يا ماده مترشحه آن در طب سنتى كاملا مشابه درخت قبلى مىباشد . مراجعه شود به كد 1809 همين مجموعه . Code - 1813 قوطوليدون * Cotyledon umbilicus L . گياهى است از خانواده Crassulaceae از رده دولپه‌ايهاى جدا گلبرگ ، برگ‌ها متناوب و ضخيم مىباشند Culpeper شكل گياه را چنين توصيف نموده است " ريشه داراى تكمه ، در هر بهار چندين برگ گوشت‌دار از آن خارج مىشود ، برگ‌ها گرد و دندانه‌هاى تيز دارد . در برگ‌هاى بالاتر دمبرگ از وسط برگ داخل برگ شده و برگ گرد و توخالى مىباشد ، گل در انتهاى ساقه و به شكل سنبله و به رنگ سفيد مىباشد " . تاريخچه : ديوسكوريد آن را Kutyledon ناميده كه به قوطوليدون معرب شده و در كليه كتب قديم تحت اين عنوان آمده است . نام علمى گياه از واژه Kotyle به‌معناى فنجان آمده است كه اشاره به شكل برگ گياه مىباشد . ديوسكوريد مىنويسد : گياهى است كه برگ آن به پيمانه " اكسونافن " 1 * شباهت دارد . گرد و گود مىباشد و داراى ساقه كوتاه است و دانه به ساقه چسبيده و ريشه آن به زيتون شبيه است . ماليدن مخلوطى از ريشه و برگ با شراب ورم زخم را تحليل برده و سوراخ آن گشاد مىشود . تنقيه آن نيز ورم را از بين مىبرد و ضماد كردن با آن در باد سرخ ، ترك‌خوردگى ناشى از سرما ، خنازير و التهاب معده سودمند مىباشد و آن خردكننده سنگ كليه ، مدر و با شراب در خيز عمومى انساج موثر است 2 * . طبيعت آن سرد و تر و تحليل‌برنده آماس‌هائى مىباشد كه با قرمزى همراه باشند 3 * . آن نوعى حى العالم 4 * و منفعت آن نيز مانند حى العالم مىباشد 5 * . نوعى ابرون مىباشد . ريشه آن تند و تلخ‌مزه است و خوردن برگ آن التهاب معده را تسكين و با شراب و عسل از بين‌برنده تشنج مىباشد 6 * . Culpeper علاوه بر ذكر موارد مصرف فوق مىنويسد كه برگ‌ها در اختلالات كبد موثر و افشره برگ آن ورم و درد بواسير را تسكين مىدهد 7 * .